Nữ thi sĩ Giang Hoa mới sáng tác bài thơ và được Thu Hà ngâm ngay. Tôi nghe ngâm và
đọc lời bài thơ rất thú vị và cũng từ bài thơ 7 chữ viết theo lối thơ mới tứ tuyệt trường thiên
không đối câu đối chữ mà cảm hứng ra bài thơ song thất lục bát. Thơ Giang Hoa tôi xin miễn bình giảng
có thể sau này viết một bài bình luận. Tôi xin bình giảng riêng bài Hồn Trinh Bướm Trắng của tôi thôi.
Mục đích giảng giải ý nghĩa câu chữ và cảm xúc của tôi về bài thơ này.
Thu Sầu Trên Mắt Lệ
Em về nhặt vội lá sầu rơi
Ở đó chiều thu úa rụng rồi !
Muổn hỏi vì sao buồn lạc lối
Hay là hồn vẽ nét chơi vơi
Ta gom hết sắc sầu rơi muộn
Lã chã giọt tình gợn mắt tôi
Trộn lẫn nỗi niềm theo những tháng
Hồn trăng vỡ vụn rớt bên đồi
Hứng giọt sương tràn gió lất lay
Trăng xưa vắng vẻ úa thu gầy
Vô hư theo gió lời tâm sự
Rơi khẽ chùng nào lá có hay
Máu lệ khô trào cạn ở tim
Đèn khuya hắt bóng mãi hoang tìm
Tịch liêu khói quyện hồn sao lạ
Bóng dáng xưa mờ bặt cánh chim
Em trộn lẫn tình theo khói lãng
Hồn sương lạc trốn mất đâu rồi
Ta nghe trong gió lời thương xót
Trải ánh trăng vàng dĩ vãng trôi
Ta uống hồn mình trong khát vọng
Uống tình sầu nhốt cả vào tim
Uống bầu thơ cạn dư âm cũ
Để giết hồn ta với nỗi niềm
Đêm lầm lụi con đường nghiệt ngã
Lặng lẽ cô đơn đổ bóng mờ
Vạt khói sương lòng sao buốt giá
Gom sầu tức tưởi nhốt vào thơ ...
22.04.2017 Giang Hoa
Hồn Trinh Bướm Trắng
Cảm khái thơ Giang Hoa: Thu Sầu Trên Mắt Lệ
Nhà thơ Nguyễn Bính ngay từ năm 1940 cũng
có viết bài thơ “Viếng Hồn Trinh Nữ“ theo lối thơ mới 7 chữ dài 18 khổ 72 câu tôi xin trích dẫn lại
2 khổ thơ:
“…Sáng nay vô số lá vàng rơi,
Người gái trinh kia đã chết rồi!
Có một chiếc xe màu trắng đục,
Hai con ngựa trắng xếp hàng đôi”
Và“…Tôi với nàng đây không biết nhau,
Mà tôi thương tiếc bởi vì đâu?
Mỹ nhân tự cổ như danh tướng,
Bất hứa nhân gian kiến bạch đầu"
Bài thơ này được Trịnh Lâm Ngân phổ
nhạc, Dạ Hương trình bày thu âm trước năm 1975 ở Miền Nam.
Một lần Nguyễn Bính cùng Vũ Trọng Can đang
đứng ở nhà số 20 phố Hàng Ngang Hà Nội, thấy có một đám ma đi qua. Người ta nói đó là đám
tang một cô gái mới 16 tuổi đẹp nhất phố Hàng Đào, ai cũng xuýt xoa thương tiếc. Nhìn những cỗ xe tang
trắng, đôi ngựa trắng, vòng hoa trắng, và những khăn xô trắng... đầy đường, hai nghệ sĩ rất xúc động.
Chiều, Vũ Trọng Can làm xong một bài thơ đưa Nguyễn Bính xem, Bính không nói gì. Hôm
sau, Nguyễn Bính đưa bài thơ của mình cho Can xem, đó là bài "Viếng hồn trinh nữ". Can bèn rút túi
áo, xé bài thơ mình và nói:
- Ngày xưa Lý Bạch không làm thơ vịnh lầu Hoàng Hạc vì trước đó đã có
thơ của Thôi Hiệu rồi. Nay có bài thơ của cậu thì thơ mình nên xé đi! Cả bài đều hay, nhưng mình
thích nhất mấy câu:
"Có một chiếc xe màu trắng đục,
Hai con ngựa trắng bước hàng đôi.
Đem đi một chiếc quan tài trắng,
Và những vòng hoa trắng lạnh người.
Theo bước, những người khăn áo trắng,
Khóc hồn trinh trắng mãi không thôi..."
Kể cũng là một chuyện biết người biết mình, bởi đánh giá thơ mình thường
rất khó.
Theo tôi Nguyễn Bính là một tài năng thơ cự phách trong hàng ngũ các vị đàn anh, bậc
tiền bối thời tiền chiến. Nguyễn Bính mồ côi mẹ, vì nhà nghèo nên không được cắp sách đến
trường như trẻ con cùng trang lứa trong làng. Ông biết đọc và biết viết do nhờ cha và chú thay phiên nhau dạy
bảo. Nên trình độ văn hóa của Nguyễn Bính không biết nên xếp vào bậc nào hết bậc tiểu học hay
trung học?
Nhưng thơ thì qủa thật là uyên bác thông thái vô cùng. Hà mỗ xin chắp tay cúi đầu
cẩn bái trước vong linh hương hồn ông. Nguyễn Bính rất nhạy cảm với thần linh cách cảm, linh hồn con người.
Vậy linh hồn là gỉ? Từ: linh hồn, thường được sử dụng với chữ tinh thần, thể phách và được
coi là thực thể hữu hình vô tận. Bản chất của cuộc hành trình phiêu diêu của các linh hồn sau khi chết
và cho dù đó là một ý thức sau khi chết là câu hỏi mà nhiều người trong chúng ta suy nghĩ, khi chúng
ta nghĩ về khả năng xảy ra một cuộc sống sau khi chết.
Hồn và xác là hai thực tế đối lập. Thân xác
chỉ là cái túi chứa đựng linh hồn người ta. Thân xác có thể ô uế nhơ nhớp nhưng linh hồn thì tinh
khiết trinh tuyết vô cùng dù là hồn người đàn ông hay đàn bà.
“Em lại trở về trăng vàng võ
Thăm hàng dương liễu, mộ xanh rờn
Tà huy đom đóm chập chờn
Phiến sầu hoang dã tủi hờn bước chân“
Rõ ràng 4 câu mở đầu tác gỉa
đã cho ta biết sơ qua tình tiết câu chuyện tình buồn oan trái được viết thành thơ. Một thiếu phụ còn
rất trẻ đi thăm mộ người chồng đã quá cố. Cũng như với Giang Hoa thì đối với nữ thi sĩ Mai Hòai
Thu ngay từ năm 2012 tôi đã cảm xúc thơ thành 2 bài song thất lục bát và 2 bài lục bát:
Cát Bụi Hồng Trần
Chiều Đà Lạt hương hồn ảm đạm
Em trở về thăm thẳm hang sâu
Sương rơi ướt đẫm mái đầu
Hàng thông gió lộng nương dâu nhạt mờ...
Đồi sim tím nấm mồ cỏ dại
Cánh đồng hoang tê tái lòng em
Vẳng nghe khúc nhạc êm đềm
Dương cầm Thánh lễ từng đêm não nề...
Hồn phiêu lãng bốn bề mưa gió
Có biết chăng thiếu phụ lang thang
Chiều nay câm lặng bẽ bàng
Bước chân nằng nặng dở dang lỡ làng...
Thế là hết thiên đàng mộng tưởng
Cõi trần gian âm hưởng đớn đau
Từng xuân héo uá phiến sầu
Âm dương đôi ngả biết đâu nẻo về...
Nay chẳng được vỗ về an ủi
Một mình em thui thủi anh ơi!
Bao nhiêu ân ái một thời
Tan vào dĩ vãng nưả đời đắm say...
Dòng nước chảy đắng cay biền biệt
Giọt châu sa thống thiết bi ai
Nghẹn ngào thổn thức Chương Đài
Thương cho cành liễu canh dài mưa chan...
cảm tác thơ Mai Hoài Thu: Anh Đi Rồi...
26.11.2012 Lu Hà
Gió Mây Não Nùng
Cảm xúc thơ Mai Hoài Thu: Anh Đi Rồi
Một ngày Đà Lạt mưa thu
Hàng thông tầm tã âm u gió luà
Bên đồi ma chướng lờ mờ
Đường dài quán cũ xót xa sụt sùi
Dương cầm thánh thót ngậm ngùi
Lòng em tê tái dập vùi trời ơi!
Buồn sao anh đã đi rồi
Còn ai dạo khúc tình người men say
Lang thang giọt lệ đắng cay
Chiều hoang biền biệt vơi đầy nỉ non
Bước đi nằng nặng trào tuôn
Mưa càng ảm đạm nỗi buồn sầu đưa
Đi tìm hạnh phúc nơi đâu
Mong manh bọt biển nhạt nhoà hồn ma
Anh giờ yên giấc mộ sâu
Âm dương cách trở mịt mù trùng khơi
Đường tình đôi ngả xa xôi
Gần nhau chẳng được chơi vơi mái đầu
Lững lờ nước chảy về đâu
Lá vàng rơi rụng chân cầu xa bay
Lầm rầm khấn nguyện ai hay
Nghẹn ngào thổn thức gió mây não nùng
Em về trở lại quê hương
Khói nhang nghi ngút đoạn trường xanh xao!
11.3.2012 Lu Hà
Chiều Thu Vắng Anh
Cảm tác thơ Mai Hòai Thu" Anh Đi Rồi "
Em đã đến hồn chờ tha thiết
Muà thu về Đà Lạt buồn thiu
Hàng thông lả ngọn đìu hiu
Gió vờn mây xám một chiều hoàng hôn...
Quán cũ vắng bước chân ríu lại
Tiếng dương cầm thánh lễ vọng xa
Lòng em tê tái đớn đau
Hỡi ai vuốt mắt mái đầu xanh xanh....?
Giọt sương nhỏ trời xanh thăm thẳm
Em lang thang thơ thẩn đồi hoang
Ngậm ngùi câm lặng bàng hoàng
Cô đơn lặng lẽ nỗi lòng sầu tư...
Tìm đâu nưã bốn muà cỏ uá
Cuộc tình say trắc trở gian truân
Mảnh mai tơ liễu trần gian
Nhạt nhoà bọt biển ái ân dập vùi...
Anh yên giấc đuà vui gió thổi
Dưới mồ sâu đắm đuối xa xôi
Giờ đây em vẫn lẻ loi
Âm dương cách trở chơi não nề...
Hết ân hận môi kề má cận
Lá thu rơi lận đận về đâu?
Hững hờ dòng nước dưới cầu
Túi thơ lả lướt một bầu trăng suông...
Hồn thổn thức bạn cùng năm tháng
Với gió trăng bảng lảng trời mây
Để em nuốt lệ đắng cay
Mang lòng hoài niệm đêm nay rã rời...
Nhìn xa thẳm tả tơi ảm đạm
Trời hôm nay lạnh thấm thấu xương
Vắng tanh lối cũ tê lòng
Tiếng ai văng vẳng hồn hoang vương sầu
Đẫm sương áo phai màu son phấn
Cõi thinh không lấn bấn xót xa
Thuyền tình trôi dạt đêm thâu
Cuộc đời tan nát âm u biển hồ...
Đã gom nưả thu sầu rụng lá
Xa thật rồi vàng đá phôi phai
Ngàn năm sợi nhớ vương dài
Đêm mưa tầm tã canh dài vắng anh...
Mưa nhoà lối vườn xanh rêu phủ
Mưa thấm đầy huyệt mộ chôn sâu
Anh nằm co quắp thiên thu
Em buồn trăn trở ta bà khổ đau...
Nghe nhịp thở lắng sâu hồi hộp
Trái tinh cầu theo kịp thời gian
Hoang vu mộ vắng khóc than
Điệu đàn giun dế ca luân mãi hoài
Nghe cao vút muôn loài thúc giục
Đời lữ hành lạc bước bốn phương
Hôm nay Đà Lạt quê hương
Lòng buồn rười rượi bi thương não nùng!!!
14.1.2012 Lu Hà
“Nghe gió hú phong trần dầu dãi
Trải mấy thâu tê tái cõi lòng
Sông quê chẳng đổi thay dòng
Bên bồi bên lở long đong sớm chiều“
Tả nỗi lòng qủa phụ phải nặng gánh phong
trần long đong vất vưởng xuôi ngược tìm kế mưu sinh
“Bến đò vắng cô liêu buồn bã
Hạt sương rơi lã chã mái đầu
Kìa ai thổn thức chân cầu
Hàng cây phượng vĩ bóng câu vội vàng“
Tự thơ đã nói lên những gì
rồi, tôi miễn giài thích nhiều, trừ những chữ dùng từ chữ Tàu phiên âm sang tiếng Việt như “ bóng
câu“ chẳng hạn. Câu có nghĩa là vó ngựa phi nhanh nước kiệu. Bóng con ngựa chạy ngang qua cửa sổ rất nhanh,
không thể nhìn thấy rõ ràng, ví đời người trôi qua cũng nhanh như thế. Thật là phù du ngắn ngủi.
“Tình lận đận dở dang khúc nhạc
Cả một thời phó thác cho nhau
Nguyện thề anh trước em sau
Nụ hôn nồng thắm trầu cau pháo hồng“
Mô tả cảnh nhân duyên tương phùng đêm
tân hôn năm nào.
“Đêm hợp cẩn tổ tông họ mạc
Chén kim bôi đàn hạc thâu canh
Bâng khuâng loan phụng trúc mành
Hồn trinh phảng phất kinh thành mù sương“
Trong phong tục hôn nhân truyền thống của người
Việt nói riêng, người phương Đông nói chung, có tục “hợp cẩn giao bôi” - một trong những nghi thức quan
trọng, được gửi gắm nhiều ước vọng hòa hợp, giao thoa, sinh chồi nảy lộc. Câu hỏi đặt ra: “cẩn” là cái gì? Vì sao là “hợp cẩn”? Trên thực tế, chiếc “cẩn”
là một nửa thân vỏ quả bầu hay gọi là hồ lô khô dùng thay thế cho bôi, cốc đựng rượu khi tiến hành
nghi lễ. Nhất bái thiên địa, nhị bái cao đường, phu thê tam bái là lúc luồn tay nhau uống rượu giao bôi.
“Thương bướm trắng khói hương dời bỏ
Miền gía băng lầm lỡ tha phương
Để hoa tàn lụi thê lương
Nam Kha hẹn gặp mạch tương ưu phiền“
Lối thơ tượng trưng dùng hình ảnh con bướm
trắng tả linh hồn người chồng giống như Trang Sinh hồ điệp.
“Trang sinh hiểu mộng mê hồ điệp
Vọng đế xuân tâm thác đỗ quyên”
Có lần Trang Chu tức Trang Sinh nằm mộng thấy
mình hóa bướm vui vẻ bay lượn, mà không biết mình là Chu nữa, rồi bỗng tỉnh dậy, ngạc nhiên thấy mình
là Chu. Không biết phải mình là Chu nằm mộng thấy hóa bướm hay là bướm mộng thấy hóa Chu.
Hoa tàn
chỉ cảnh ngộ gúa phụ, phấn son phai nhạt. Nam Kha theo tích chuyện bên Tàu. Thuần Vu Phần nằm mộng thấy đến nước Hòe An. Thuần được vua Hòe An cho vào bái yết.
Thấy Thuần tướng mạo khôi ngô, nên gả công chúa cho làm phò mã và đưa ra quận Nam Kha làm quan Thái
thú. Vợ chồng Thuần sống một cuộc vương giả, cực kỳ sung sướng thì bỗng có giặc kéo đến vây
quận Nam Kha. Thuần đem quân chống cự. Giặc đông mạnh, Thuần thua chạy. Quân giặc vây thành đánh phá. Công
chúa nước Hòe An, vợ của Vu Phần chết trong đám loạn quân.
Thuần Vu Phần đem tàn quân về kinh đô tâu lại vua cha. Nhà vua nghi kỵ Thuần đã đầu
hàng giặc, nên tước hết phẩm hàm, đuổi về làm thường dân. Thuần oan ức vừa tủi nhục, khóc lóc
bi thương... Vừa lúc ấy thì Thuần chợt tỉnh dậy, thấy mình nằm dưới gốc cây hòe, trên đầu một
nhành cây hòe hướng về phía nam. Cạnh Thuần lại có một ổ kiến lớn. Bầy kiến kéo hàng đàn hàng
lũ trèo lên cây hòe.
“Đời nghiệt ngã thuyền quyên chiếc bóng
Hạt mưa ngâu khỏang trống bao la
Chập chùng sóng vỗ hải hà
Âm dương đôi ngả quê nhà ta đâu?“
22.4.2017 Lu Hà
Câu kết tả sự chia cắt đứt duyên tơ trần, nợ đời trút bỏ,
tào khang đôi ngả âm duơng cách biệt, kẻ sống người chết đọan trường phân ly. Linh hồn người chồng
phiêu diêu nơi miền cực lạc hay chấp chới bên cầu Nại Hà chờ uống bát canh lãng quên hay hóa thành thân
cò kiếp vạc tung bay trên bầu trời không còn nhớ lại kiếp truớc quê nhà mình ở nơi đâu, bỏ lại
một đóa hồng nhan cô quạnh thâu canh, mưa ngâu tầm tã.
23.4.2017 Lu Hà
